Coaching

 

 

Coaching, de tool voor een “beter welzijn” van onze tijd?

Serge MAUCQ

"Het woord “coaching” blijft miskend en vreemd klinken. Het werd in de loop van de jaren 90 in België ingevoerd en is sindsdien in talrijke domeinen een gemeenzame term geworden: sport, gezondheid, management, spiritualiteit…."

We raden tamelijk snel dat het gaat om persoonlijke ontwikkeling, de zoektocht naar een beter welzijn en een begeleiding “op maat”. De vertalingen van de term ”coaching” en de ermee verwante woorden als therapie, ondersteuning of mentoring, tonen immers aan dat deze praktijk gericht is op de begeleiding en ontplooiing van de gecoachte persoon.

In dit artikel interesseren wij ons voor de coaching die zich richt tot de actieve bevolking. Maar de tool is “universeel” en kan zowel studenten, werkzoekenden, kinderen als senioren helpen, omdat hij tot een gezonde levensstijl bijdraagt, en dit zowel wat het hoofd als het lichaam betreft.

Laten we eventjes terugkomen op de term “actief”. Er is een stijgende overlapping merkbaar van het privéleven, gezinsleven en beroepsleven. Het helse ritme, opgelegd door het zakenleven en de financiële belemmeringen gelinkt aan de vastgoedinvesteringen van de gezinnen, evenals het organiseren van de vrije tijd (vooral van de kinderen), vormen voor velen een bron van stress.

Stress kan tot een depressie of “burn-out” leiden. In België lijdt 1 actief persoon op 8 aan depressie. Vrouwen vertegenwoordigen de twee derden, vooral omdat mannen minder vaak naar de dokter gaan en sneller naar alcohol grijpen om hun depressieve toestand te verhelpen. Depressie en burn-out behoren tot de belangrijkste oorzaken van ziekteverzuim in de bedrijven.

De «burn-out», een andere term van Angelsaksische oorsprong, roept het beeld op van de kaars die opbrandt, of de vlam die uitdooft. Het is in het binnenste van de persoon dat het proces zich sluimerend en zonder merkbare tekenen ontwikkelt. Dit leidt tot moeilijke crisissituaties, voornamelijk voor de gezinsleden of de beroepsomgeving die niets hebben zien komen, maar eveneens voor de personen met een burn-out, die een wederopbouw dienen aan te vatten die minstens even langs zal duren als de incubatietijd van de burn-out.

Dit fenomeen komt jammer genoeg steeds vaker voor. 3 bedrijven op 10 hebben ermee te kampen. Recente studies tonen een verdriedubbeling aan van het aantal “burn-outs” in 7 jaar (2007-2014). Eén werknemer op zes meent dat hij een potentiële ”burn-out” heeft en één op drie maakt deze situatie in zijn beroepsomgeving mee.

Onze technologisch ontwikkelde en “groeiende” bedrijven maken dus slachtoffers. In de meeste gevallen wordt een aangepaste therapie als remedie toegepast. Een onmisbare oplossing voor de meest ernstige gevallen die bovendien een hoge kost voor de sociale zekerheid met zich meebrengen.

De technieken van persoonlijke ontwikkeling, en coaching in het bijzonder, bieden hier uitkomst en helpen personen om zich bewust te worden van de ernst van de situatie. Ze zijn erop gericht, tijdig de stress en zijn gevolgen te voorkomen.

De onderlinge samenwerking tussen de coach en zijn gecoachte richt zich namelijk op de toekomst, zelfs al starten ze in de tegenwoordige tijd, die voornamelijk uit het verleden geërfd werd. De coach helpt zijn gecoachte bij het uittekenen van een weg die hem uit de huidige onbevredigende situatie zal bevrijden. Hij gidst, of helpt hem op discrete wijze het roer terug in handen te nemen, maar zonder daarbij zijn “mentor” of nog erger, zijn goeroe te worden.

De coach is geen “therapeut”, geen psychotherapeut, en zeker geen psychoanalyticus. Hij roept een beschrijving op van de huidige realiteit, bezield door ingrediënten uit het soms verre verleden, maar hij moet niet “genezen”.

Heel vaak maken de personen die om een “coaching” vragen een opgelegd of gekozen “veranderingsproces” mee. Sommigen lieten zich door hun familie overhalen om een beroep te doen op een coach, maar anderen namen deze beslissing persoonlijk (meestal wel in overleg met naasten).

Ingewikkelde situaties hebben verschillende oorzaken (familiaal, professioneel, persoonlijk…).Wat een toekomstig gecoachte me vertelde bij het begin van het proces, is hier een duidelijk voorbeeld van: “Ik heb veel pijn geleden en ben lange tijd in mezelf gekeerd geweest, maar nu wil ik mijn zelfvertrouwen terugwinnen om een nieuwe beroepsomgeving aan te kunnen en mijn relaties met mijn naasten terug op te bouwen”.

De behandelde vragen liggen gewoonlijk “gevoelig” en zijn emotioneel heel zwaar. Het vertrouwelijk karakter van de relatie is van cruciaal belang, net zoals de wederzijdse openstelling, want het “werk” van de coach bestaat er vooral in, de gecoachte persoon aan zichzelf ”te doen werken”. De coach bevindt zich als het ware in de bovenste positie wat het veranderingsproces betreft, maar bevindt zich in de onderste als het om de inhoud gaat, waarmee de gecoachte persoon geholpen moet worden om aan zelfstandigheid te winnen. Hij moet de persoon overhalen om zijn hart te luchten en als het ware te “bevallen” van wat hij al in zich heeft: de fameuze “maieutiek” (verloskunde) van Socrates.

De coach moet de relationele processen kunnen ontdekken en beheersen, m.a.w. de manier waarop de relaties zich vormen en ontwikkelen in functie van bewuste of onbewuste doelstellingen. Dit vergt een heel grote beheersing van de metacommunicatie (of “meta positie” in de vaktaal). Deze techniek bestaat erin tijdens het gesprek een positie van externe waarnemer van zichzelf, van de ander en van de relatie aan te nemen.

Beschouw het als een wit scherm, als de opschorting van elk standpunt of elke beoordeling, het fundamentele beginsel van “neutraliteit”. Toch is de coach “volledig” aan zijn gecoachte gewijd, luistert hij “echt” en met een maximum aan inlevingsvermogen. Hij stelt open vragen en besteedt veel aandacht aan de non-verbale communicatie. In plaats van terug te grijpen naar klassieke theorieën, waarin de intelligentie meestal de hoofdrol speelt, moeten we meer aandacht schenken aan het lichaam.

De coach kan nu ook weer niet ”passief” genoemd worden. Hij helpt “vorderingen te maken”, door nu en dan “halt” te houden en plaats te maken voor stilte. De herformulering is voor beiden een kostbare tool die heel vaak gebruikt wordt, net zoals het herzien van bepaalde feiten. Zij stellen de coach in staat resultaten te boeken en samen vooruitgang te maken. In dit opzicht is de wederzijdse kritische feedback … een onmisbaar ingrediënt.

De aanpak van de coaching richt zich naar het concrete, de actie en het operationele. Zich op het terrein begeven waar de personen en de projecten samenkomen, moet voorbereid worden. De “coach attitude” stimuleert hier de assertiviteit, i.p.v. de passieve houding/de vlucht, agressiviteit of manipulatie. De tactiek zet aan tot het creëren van een groter zelfvertrouwen en het behouden van zijn standpunt met de integratie van het standpunt van anderen. Hij beoogt de ontwikkeling van het vermogen tot openheid en de vaardigheid om beter voor zichzelf te zorgen dankzij de ontvangen “meta”-verlichting.

De lijst van coachingtools is oneindig, maar bepaalde themagebieden mogen extra belicht worden. De doelstelling is een sleutelwoord. Het verwijst naar en suggereert een verduidelijking omtrent de betekenis van de dingen, over wat iemand echt wil. Het kan opgesplitst worden in subdoelstellingen… De vaak beperkende (geloofs)overtuigingen vormen een andere belangrijke parameter. Zoals water of stof op onmerkbare wijze onbewust geworden mechanismen vervuilen, beteugelen ze geleidelijk onze manier van handelen. Ze zijn vergelijkbaar met CO2 dat stiekem tewerk gaat met dodelijk resultaat en blokkeren de veranderingen waarvan wij de kiemen in ons dragen en die ons nochtans zouden kunnen helpen om vorderingen te maken. De beheersing en het aanleren van optimale communicatietechnieken is een ander belangrijke aspect.

Wat we hier behandeld hebben i.v.m. de individuele coaching kan ook gebruikt worden voor een groepscoaching. De “trainer coach” gebruikt dan een meer volledige toolkit en iedereen kan nieuwe tools creëren. Als ”trainer coach” heb ik de evangelische parabels en andere Bijbelse teksten gekozen om groepen vooruit te helpen die de balans aan het opmaken waren van hun tegenwoordige tijd en hun toekomst.

De “coach attitude” is een lang leerproces. Alvorens te coachen, moet men zich eerst laten coachen en zich vervolgens regelmatig in vraag laten stellen door een supervisor. Maar het is vóór alles bijdragen tot een beter-handelen en een beter-welzijn in het dagelijks leven.  

Keer terug naar Onze domeinen.                 

 

 

 

 

Domein: 
Individueel welzijn en zingeving
Auteur: 
Serge MAUCQ
Uitgave PLU.IM Magazine: 
Maart 2016