De Zorgvolmacht

De Zorgvolmacht

Jacques Hulsbosch

Notaris te De Pinte

 

Wie in coma ligt of dementeert, verliest zijn wilsbekwaamheid. Belangrijke beslissingen kunnen dan niet langer door de andere echtgenoot genomen worden zonder de tussenkomst van een vrederechter. Maar daaraan is sedert september 2014 verandering gekomen. Wie beschikt over een zgn. zorgvolmacht kan toch optreden zonder een vrederechter. Hierna volgen enkele details uit die nieuwe buitengerechtelijke bescherming.

Wat het is

Bij volmacht kan men bepalen dat de gevolmachtigde alle bestuurs- en beheersdaden kan verrichten. Een volmacht kan algemeen of specifiek zijn, en dus in algemene bewoordingen worden gesteld, ofwel een opsomming van specifieke opdrachten bevatten.

De reeds jarenlang ingeburgerde “algemene volmacht” is een volmacht met een opsomming van specifieke taken, afgesloten met een algemene volmacht voor wat niet specifiek is voorzien. 

 

Het opmaken van de volmacht in duidelijke bewoordingen is belangrijk.  Mochten er later onduidelijkheden ontstaan of interpretatieproblemen, zal men immers alsnog verplicht zijn om naar de vrederechter te stappen.

De notaris –als hij aangesteld wordt (zie verder) - zal de lastgevers ook goed moeten bevragen wat ze nog van plan zijn om te doen.  Voor een aantal rechtshandelingen vereist de wet immers specifieke volmachten : oprichting van een vennootschap, statutenwijzigingen, ontbinding van vennootschappen, het verrichten van roerende of onroerende schenkingen.  Vooral voor toekomstige schenkingen kan dit een probleem vormen.  Het voorwerp, de begunstigde en de modaliteiten zouden immers al in de volmacht moeten worden vastgelegd.  Wat het voorwerp en de modaliteiten betreft, deze moeten niet echt strikt worden bepaald, maar kunnen ook in algemene woorden worden vastgelegd. 

Bijvoorbeeld :

  • -mijn effectenportefeuille bij bank x mag op mijn 80ste verjaardag geschonken worden aan mijn nog in leven zijnde kinderen;
  • -de opbrengst van de verkoop van mijn woning te …, zal verdeeld worden onder mijn kinderen direct aansluitend op het verlijden van de verkoopakte.

Indien de lastgevers op datum van de schenking nog zelf wilsbekwaam zijn, kunnen zij ook nog steeds de schenking zelf tekenen.  Bij een eventuele toekomstige schenking mag men ook niet uit het oog verliezen dat indien de gevolmachtigde tevens begunstigde zal worden van de schenking, dat men dan een “reservegevolmachtigde” aanstelt specifiek en enkel om deze schenking te verrichten. 

Notaris of niet ?

De volmacht kan onderhands of notarieel worden verleend, en moet, met het oog op de registratieformaliteit, steeds schriftelijk gebeuren.

Voor rechtshandelingen onderworpen aan de hypothecaire formaliteit en voor plechtige akten is steeds een authentieke volmacht vereist.

De registratieprocedure – die altijd verplicht is - is anders voor een onderhandse, dan voor een notariële volmacht.

Bij een onderhandse volmacht geschiedt de registratie in het Centraal Register via de griffie van het vredegerecht van de verblijfplaats of woonplaats van de lastgever.  Hiervoor dient er een voor gelijkvormig verklaard afschrift van de volmacht te worden neergelegd.  De lastgever of lasthebber die de registratieformaliteit wenst te laten verrichten zal dus genoodzaakt zijn eerst bij de gemeente of bij een notaris langs te gaan voor deze gelijkluidend verklaring.

Bij een authentieke volmacht gebeurt de registratie via de notaris die de volmachtakte heeft verleden.

Wilsonbekwaam : wanneer ?

De feitelijke wilsonbekwaamheid van de volmachtgever kan bewezen worden aan de hand van een medisch attest.  Men wordt ook geacht feitelijk wilsonbekwaam te zijn geworden eens men zich in een toestand bevindt die voorkomt op “de medische lijst”.  Deze medische lijst is op dit ogenblik evenwel nog steeds in opmaak.

Bij het opstellen van de zorgvolmacht moet de lastgever uiteraard zelf nog wilsbekwaam zijn. De positie van de notaris op dit punt is niet altijd comfortabel.  De notaris moet immers in eer en geweten oordelen of een persoon die voor hem zit nog bekwaam is om met kennis van zake een volmacht te verlenen en/of deze nog de draagwijdte van zijn handeling beseft.  De medische lijst kan hierbij een hulpmiddel worden.

Door het geven van een volmacht worden de lastgevers niet handelingsonbekwaam.  Bij passiviteit van de lastgever ingevolge ziekte, zal dit geen problemen scheppen.  Dit zou evenwel wel problematisch kunnen worden, mocht de lastgever onoordeelkundige handelingen beginnen stellen eens hij in feite wilsonbekwaam is geworden.  In dergelijke omstandigheden zou men alsnog een beroep moeten doen op de vrederechter en de gerechtelijke bescherming.

Wie is gevolmachtigde ?

De notaris bevraagt de lastgevers best uitgebreid omtrent hun keuze van gevolmachtigde.  Waarom het ene kind en niet het andere ?  Hoe zit het met de familiale context ?  Wat is er te beheren ?  In een conflictueuze familiesituatie dient voorzichtig gehandeld te worden en neemt de notaris best in de eindverklaring een tekst op dat hij dit besproken heeft met de volmachtgevers en gevolmachtigde.

De lastgeving is in principe een wederkerig contract : de lastgever geeft een opdracht en de lasthebber aanvaardt deze opdracht.  In de praktijk zijn 99% van alle volmachten eenzijdig opgemaakt en gebeurt de aanvaarding stilzwijgend door de eenvoudige uitvoering van de volmacht. 

Gezien de specifieke aard van de volmacht tot buitengerechtelijke bescherming is het aan te raden om de lasthebber de volmacht voor aanvaarding te laten meetekenen.  Zo hebben de lastgevers toch enige garantie dat de gevolmachtigde zijn taak zal opnemen en is ook tegelijk de gevolmachtigde ingelicht over de draagwijdte van de volmacht. 

Kunnen er meerdere gevolmachtigden aangesteld worden die solidair of individueel kunnen handelen ? Kan men een getrapt systeem uitwerken : als de eerste keus het niet wil/kan doen, kan men dan een vervanger aanduiden ? Het antwoord is : ja. Maar als er dan betwistingen zouden zijn, dan moet de vrederechter alsnog het geschil beslechten.

Bij het aanstellen van meerdere lasthebbers moet men er wel voor zorgen dat het systeem werkbaar blijft.  Zo kan men bijvoorbeeld voor minder vergaande handelingen een individuele handelingsbevoegdheid voorzien en voor andere belangrijkere zaken een solidair optreden verplicht maken.

Een andere vraag is of een “indeplaatsstelling” mogelijk is ?  De lastgever heeft een gevolmachtigde aangesteld waarin hij volkomen vertrouwen heeft om zijn zaken te laten behartigen.  Indien deze gevolmachtigde om bepaalde redenen voor een specifieke handeling niet persoonlijk zou kunnen optreden, moet een indeplaatsstelling mogelijk zijn, als de volmachtgevers hiermee van in den beginne hebben ingestemd.  Daarbij mag men niet uit het oog verliezen dat voor rechtshandelingen die naar het hypotheekkantoor moeten, niet alleen de hoofdvolmacht notarieel moet zijn, maar ook de inplaatsstelling bij authentieke akte moet worden vastgelegd.

Ook het aanduiden van een “reserve-gevolmachtigde” is mogelijk voor het geval dat de eerste keuze gevolmachtigde zijn opdracht niet kan of niet wil opnemen. Tenslotte is het aan de notaris om te checken of de voorgestelde gevolmachtigde wettelijk mag aangesteld worden.

Een bijzonder probleem : het testament

Bij een buitengerechtlijke bescherming blijft de volmachtgever in principe wilsbekwaam en kan hij nog volkomen juridisch rechtsgeldig een eigenhandig testament opmaken, ook nadat de gevolmachtigde zijn opdracht heeft opgenomen.  De deur tot betwisting staat evenwel open.

Wat met een notarieel testament ?  De notaris zal zich van de fysieke en geestelijke toestand van de testator moeten vergewissen en in eerste lijn oordelen of deze nog bekwaam is om met kennis van zaken zijn laatste wil te dicteren.  Hoe kan de notaris weten of diegene die voor hem zit een buitengerechtelijke bescherming heeft opgemaakt en of de gevolmachtigde zijn opdracht reeds opgenomen heeft ? 

Veel notarissen zullen hier, bij twijfel, een vrederechter inschakelen en wellicht ook een medisch attest vragen.

Controle en kost

De erfgenamen van de volmachtgever(s) kunnen altijd inzage vragen van de wijze waarop de volmacht uiteindelijk werd uitgevoerd. Een zekere boekhouding is dus aan te bevelen !

Wat de kosten betreft, deze bestaan uit het ereloon van de notaris, de aktekosten, de BTW en de registratie. Een voorbeeld van afrekening vindt u hieronder :

Notaris (ereloon + aktekosten)                                  363 € (1)

Registratie                                                                          50 €

                                                                                              413 €

  1. BTW inbegrepen

Tot slot vermelden we ook nog dat de volmachtgevers kunnen bepalen wanneer de volmacht in werking treedt.  Is dit onmiddellijk bij het verlijden van de volmacht, of is dit pas vanaf het moment dat ze effectief wilsonbekwaam zijn geworden.  In dit laatste geval is het aan de lasthebber om te bepalen wanneer hij zijn opdracht opneemt. 

Dit is een cruciale beslissing en men geeft best in de volmacht zelf aan wat als “moment van wilsonbekwaamheid” geldt.  De “medische lijst” kan hiervoor een hulpmiddel zijn. 

Besluit

De zorgvolmacht vormt de garantie dat, eens men zijn zaken niet meer persoonlijk kan beheren, dit verder familiaal gebeurt door personen waarin men vertrouwen heeft, zonder tussenkomst van een vrederechter.  Dergelijke volmacht moet wel verleend worden op het moment dat men zelf nog wilsbekwaam is en dient geregistreerd te worden in een Centraal Register bij de Federatie van het Belgisch Notariaat. Het verlenen van een zorgvolmacht betekent niet dat men niet meer zelf zijn zaken zou kunnen behartigen.  Zolang er geen medische redenen zijn om aan te nemen dat iemand feitelijk wilsonbekwaam is geworden of men een ziektebeeld heeft dat voorkomt op de medische lijst (die er op die moment nog niet is), blijft de volmacht in principe ongebruikt.

Het best verleent men een volmacht bij notariële akte. De notaris zal na een bespreking een volmacht op maat kunnen maken, waarin een aantal voor u belangrijke specifieke zaken kunnen worden voorzien. De notaris zal ook instaan voor alle nodige formaliteiten. 

De bedoeling van de wetgever is de zorg voor wilsonbekwame personen uit de justitiële sector te halen.  Het verlenen van een zorgvolmacht waarbij het familiale karakter van de zorg wordt geaccentueerd, is dan ook sterk aan te raden.

Keer terug naar Onze domeinen.                 

 

Domein: 
Erfenissen en successie
Auteur: 
Jacques HULSBOSCH
Uitgave PLU.IM Magazine: 
Maart 2016