Stress

STRESS

Stress domineert ons bestaan. We kunnen geen tijdschrift openslaan of er duiken artikels op die handelen over methodes om stress doeltreffend te lijf te gaan. Wij initiëren u in die stress-wereld met behulp van het boek “Stress leren aanpakken (1) en geven de huisarts uit ons team het laatste woord.

Wat is stress eigenlijk ?

Echtelijke problemen, moeilijkheden op het werk en sluimerende gezinsconflicten - stuk voor stuk belangrijke stressfactoren - zijn favoriete gespreksonderwerpen bij de koffie. We eten, drinken en sporten om stress te lijf te gaan. Dokters leggen verbanden tussen stress en alle belangrijke ziektes, van kanker tot hartproblemen of astma. Zelfs al veroorzaakt stress niet onmiddellijk een welbepaalde ziekte, ze zorgt er in elk geval voor dat de zieke zich nog slechter gaat voelen. Het gevolg is dat dokters jaarlijks honderdduizenden antidepressiva, kalmeer- en slaappillen voorschrijven. In de meeste gevallen slagen ze er echter niet in om door te dringen tot de wortel van het probleem waarmee de patiënt worstelt. Geneesmiddelen helpen ons meestal wel over de mentale inzinking, maar bieden zelden echt uitkomst. Uit alternatieve hoek reikt men dan ook allerlei ondersteunende therapieën aan : van kruiden, over acupunctuur tot kleurentherapie om onze stressbestendigheid aan te wakkeren. Stressbestrijding is een miljardenzaak geworden.

Toch verdient stress niet helemaal het negatieve beeld dat we ons vormen. Stress is de motor van het leven. Zonder stress zouden we er ’s morgens niet eens aan denken om op te staan. Een probleem succesvol aanpakken of een tegenslag overwinnen, geven ons een zalig gevoel van voldoening. Stress of spanning kunnen zelfs leuk zijn : vraag het maar aan sportliefhebbers.

Wat is stress nu eigenlijk ? Zelfs de geneeskunde kan geen duidelijke lijn trekken tussen de symptomen van schadelijke stress en de tekenen die wijzen op andere mentale stoornissen zoals depressie, fobieën, paniek- en angstgevoelens. Al deze fenomenen kunnen teruggebracht worden tot hetzelfde basisprobleem : ons onvermogen om een gepast antwoord te vinden op de druk van de buitenwereld.

Angst, bijvoorbeeld, is de zeurende zorg dat er iets verschrikkelijk gaat gebeuren. Angst is niet noodzakelijk gebonden aan een concrete gebeurtenis. Vrees heeft wel een specifieke oorzaak. En als vrees buiten proportie groeit, dan wordt het een fobie. Zo kunt u bv. vrees ontwikkelen om door een stad te lopen, maar als het zover gaat dat u zelfs niet meer naar de stad durft gaan, dan hebt u een fobie ontwikkeld.

De grenzen tussen deze mentale toestanden en stress zijn nogal wazig.

We voelen ons gestresseerd wanneer ons werk te veeleisend wordt. Bij sommige mensen veroorzaakt chronische of wederkerende stress angstgevoelens, bij anderen neerslachtigheid. Het overlijden van uw partner bv., verhoogt het risico op depressie met niet minder dan 1 500 %. En het verband werkt ook in omgekeerde richting : sommige fobieën - vooral als ze normale activiteiten storen - veroorzaken een aanzienlijke dosis stress.

Als het niet meer gaat

Stress verhoogt de prikkels en prikkels heeft men nodig om te kunnen omgaan met de moeilijkheden en problemen van het moderne bestaan. Als de druk - of zo men wil, de stress - toeneemt, verhogen ook de prikkels en verbeteren de prestaties. Met andere woorden, stress biedt u de mogelijkheid om beter te presteren. Veel acteurs presteren maar goed als ze plankenkoorts hebben, de theaternaam voor stress. Zelfs angst kan een gunstig effect hebben : het maakt ons voorzichtiger en behoedt ons voor gevaar. Onze voorvaders waren minder geneigd om het gevecht aan te gaan met krijgers waarvoor ze bang waren. Ook vandaag nog maakt de angst om aangevallen te worden ons alerter.

Een goede dosis stress is dus goed voor de gezondheid. Een gebrek aan stress leidt tot verveling en apathie en ondermijnt de concentratie. Maar teveel is ook niet goed : als men teveel geprikkeld is, gaan de prestaties daaronder lijden. Men voelt zich gestresseerd als men te weinig tijd, energie of mogelijkheden heeft om aan alle eisen te voldoen die men ons stelt. In die omstandigheden is het beter om het rustig aan te doen, maar velen reageren door zich dubbel te plooien en met nog meer inzet verder te werken. Op die manier raken zowel de mentale als de lichamelijke krachten langzaam uitgeput. Men gaat er steeds harder tegenaan en de waarschuwingen van het lichaam worden steeds ernstiger en men gaat zich steeds slechter voelen. Misschien gaat uw nachtrust eronder lijden of voelt u zich neerslachtig of voortdurend opgejaagd. Uw hebt steeds meer last om u te concentreren. Daarom werkt u steeds langer om de verloren tijd in te halen. De minste stress die er nog bijkomt kan u op dat moment een zenuwinzinking bezorgen. Artsen beschrijven de relatie tussen prikkel en prestatie als een "n"- vormige curve.

Wat is de oorzaak van stress ?

Bijna elke gebeurtenis kan stress veroorzaken. Sommige oorzaken zijn evident : gedwongen ontslag, overlijden van een naaste, scheiding, een ongeneeslijke ziekte, een verhuizing,... Specialisten erkennen nu echter ook andere gebeurtenissen of factoren als oorzaak van stress. Zo erkent men steeds vaker het probleem van sociale fobie. Mensen die daaraan lijden, krijgen een verlammende angst wanneer ze zich bekeken voelen. In het ergste geval slagen ze er zelfs niet in een contract te ondertekenen of te eten in het openbaar.

Zelfs de vakantieperiode, het uitgelezen moment voor ontspanning, kan voor aanzienlijke stress zorgen, vooral als de vakantiebestemming niet overeenstemt met wat de blitse brochure u beloofde en met de prijs die u neertelde. De emotionele bagage die we tijdens de vakantie meedragen doet de stress nog extra toenemen : men voelt zich ten alle prijze verplicht te ontspannen en dat lukt niet zomaar op commando.

Samengevat, zijn er zes situaties die spanning en angst kunnen oproepen :

• onverenigbare situaties zoals de zorg voor een gezin en werk buitenshuis ;

• interne conflicten, zoals voor een bedrijf werken met een onethische gedragscode ;

• onbekende omstandigheden, zoals een nieuwe job, een verhuizing of een situatie die u eerder nog niet meemaakte ;

• gebeurtenissen waarvan u de afloop niet kent, zoals examenresultaten, een beoordeling, de overname van een bedrijf ;

• ontslagen worden of het overlijden van de partner ;

• frustratie, bv. omdat men een verdiende bevordering misloopt of omdat men een afspraak mist omwille van een file.

Drie niveaus van stressfactoren

Stressfactoren zijn talrijk en nemen verschillende gedaanten aan. Toch kunnen we ze onderverdelen in drie niveaus. Op elk van die niveaus komen typesituaties voor die we eerder al geschetst hebben.

Een verkeersfile (niveau 1), ruzie met aangetrouwde familie (niveau 2), geen werk vinden omwille van de slechte economische situatie (niveau 3), het zijn stuk voor stuk situaties die behoorlijk wat frustratie kunnen opwekken.

Stressfactoren van niveau 1

Recente studies tonen aan dat de trage, voortdurende opeenstapeling van kleine dagelijkse problemen een nauwkeuriger indicator is voor uw risico op stressgebonden ziektes dan een aantal eenmalige dramatische gebeurtenissen zoals een overlijden, werkloosheid of een nieuwe job. Dagelijkse, kleine stressfactoren zoals vertraging op de treinen, verkeersfiles of kleine familieruzies zijn de meest voorkomende vormen van stress. Maar hoewel ze heel gewoon zijn, is hun invloed op ons geestelijk en lichamelijk welzijn nog onvoldoende gekend. Een ding is echter duidelijk : de opeenstapeling van schijnbaar kleine voorvalletjes ondermijnt zowel de lichamelijke als de geestelijke gezondheid. Hoe talrijker het aantal dagelijkse probleempjes, des te groter de kans op gezondheidsproblemen ; dat kan gaan van een gewone verkoudheid tot postnatale depressie.

Stressfactoren van niveau 2

Middelgrote stressfactoren, de grote gebeurtenissen in het leven, komen minder voor, maar zijn beter bestudeerd dan de kleine stressfactoren. Chronische, middelgrote stressfactoren hebben een grotere invloed op de lichamelijke en geestelijke gezondheid dan eenmalige gebeurtenissen, maar ook die kunnen uw geestelijke gezondheid schaden. Een ernstig huwelijksprobleem of een dreigende scheiding kunnen de kans op depressie met 1 300  % doen stijgen.

Ons antwoord op tegenslagen wordt gedeeltelijk bepaald door de hoeveelheid stresserende bagage die we meedragen. Een kleine tegenslag kan bij iemand die al gestresseerd is door een overlijden of een nakend huwelijk een depressie op gang brengen. De bijgaande Stressschaal van het leven kent aan elke belangrijke gebeurtenis - met inbegrip van een prettige gebeurtenis in het leven zoals een huwelijk of een Kerstfeest - een bepaald stresscijfer toe. Uw risico op stressgebonden gezondheidsproblemen hangt af van uw score in het afgelopen jaar. De helft van de personen die meer dan 200 punten scoren krijgen last met hun gezondheid. Boven de 300 stijgt dat tot 80 %.

Stressfactoren van niveau 3

We kunnen ook gestresseerd raken door de confrontatie met wat er in de samenleving gebeurt. Jarenlang leefden mensen onder stress door een dreigende nucleaire confrontatie tussen de grootmachten. Studies hebben bv. aangetoond dat het moreel van de Amerikaanse bevolking een serieuze deuk kreeg na de moord op president Kennedy in 1963. Het aantal psychiatrische opnamen steeg eveneens drastisch tijdens de economische recessie in de Verenigde Staten. Dit geeft aan dat het sociale, economische en politieke klimaat een aanzienlijke stressfactor kan zijn.

STRESSSCHAAL VOLGENS HOLMES EN RAHE

Gebeurtenis Score  Gebeurtenis Score
dood van de partner 100 nieuwe verantwoordelijkheid op het werk 29
echtscheiding  73 een kind dat het huis verlaat 29
partner verlaten 65 ruzie met aangetrouwde familie 29
gevangenisstraf uitzitten 63 ongewone persoonlijke prestatie 28
dood van een nauwe verwant 63 partner begint of stopt met werken 26
ziek worden of gewond raken 53 begin of einde van de studies 26
huwen 50 verandering in leefomstandigheden 25
ontslagen worden 47 wijziging van persoonlijke gewoontes 24
verzoening met de partner 45 twist met de baas 23
pensionering 45 verandering werkomstandigheden of werkuren 20
ziekte van de partner 44 verhuizing 20
zwangerschap 40 verandering van school 20
seksuele problemen 39 verandering in godsdienstbeleving 19
nieuw gezinslid 39 verandering in sociale activiteiten 18
herstructurering op het werk 39 kleine hypotheek of lening afsluiten 17
verandering in financiële toestand 38 verandering in slaapgewoontes 16
dood van een goede vriend 37 veranderingen in familiebijeenkomsten 15
nieuw werk 36 vakantie 13
toename huishoudelijke twisten 35 verandering van eetgewoontes 13
afsluiten van een grote lening of hypotheek 31 Kerstmis 12
heropname van lening of hypotheek 30 kleine wetsovertreding 11

 

Hoeveel stresssignalen ontvang u ?

De grote variëteit van reacties op stress en de verschillende manieren om met stress om te gaan vinden hun weerslag in stress­gebonden symptomen. Hoe meer symptomen u ontwikkelt, des te ernstiger is uw stressprobleem. Stress-signalen kunnen van moment tot moment verschillen. Daarom is het beter om alle symptomen te noteren die u ervaart in een periode van 24 uur.

STRESSSIGNALEN

° hoofdpijn

° spierspanning ; stijve nek

° gevoel van isolement

° veranderde eetgewoontes

° tintelingen en versnelde hartslag

° knarsetanden

° gevoel van naderend onheil

° bleekheid

° onvermogen om problemen te vergeten

° diarree, constipatie

° gevoel onder druk te staan

° nervositeit, angst, opvliegendheid

° spanning, zorgen

° dralen, bang om de foute beslissing te nemen

° verhoogde consumptie van alcohol en tabak

° brutaal, ruw of sarcastisch gedrag

° angstgevoelens

° slaapstoornissen, slapeloosheid

° extreme vermoeidheid

° huilen zonder reden

° ademhalingsproblemen

° seksuele problemen, impotentie

° geen interesse voor werk en hobby’s

° concentratieverlies

° krop in  de keel

° koude handen of voeten ; koud zweet

° knikkende knieën, duizeligheid, zwakte

° hypergevoeligheid voor externe prikkels

° spierspanning en tics

° gevoel van tegenspoed

° plankenkoorts, misselijkheid , indigestie

Bent u angstig of depressief ?

Iedereen kent wel eens een angstig moment. Maar hoe ontdekt u of stress bij u een ernstiger probleem veroorzaakt zoals chronische angst of depressie ? Dokters maken doorgaans gebruik van de vragenlijst die u verderop vindt om een onderscheid te maken tussen angst en depressie. Denk er echter aan dat de meeste depressieve personen ook angstproblemen hebben en dat het zeer moeilijk is om zelf uw eigen diagnose te stellen. Doe beide tests en kijk uw score na. Als u meer dan 8 scoort in de categorie “angst” en/of “depressie” hebt u wellicht problemen. Hoe dichter uw score 8 benadert, hoe groter de dreiging voor depressie of angststoornissen. Met andere woorden, als u 6 of 7 scoort, kan het zijn dat de dokter nog geen depressie vaststelt, maar u bent toch al aardig op weg. Als u 8 of meer scoort, doet u er goed aan een arts te raadplegen, vooral als de symptomen reeds meer dan een maand aanhouden.

Angst

 Punten

1.       Ik ben opgewonden of gespannen :

 
□   Bijna voortdurend 3
□ Nogal vaak 2
□ Af en toe 1
□ Nooit 0

2.       Ik krijg een angstig gevoel alsof er iets erg gaat gebeuren :

 
□   Zeer duidelijk en zeer erg 3
□ Ja, maar niet al te erg 2
□ Een beetje, maar ik maak me geen zorgen 1
□ Helemaal niet 0
   

3.       Allerlei zorgen spoken door mijn hoofd :

 
□   Bijna voortdurend 3
□ Nogal vaak 2
□ Af en toe, niet al te vaak 1
□ Heel af en toe 0
   

4.       Ik kan rustig en ontspannen zitten :

 
□   Zeer zeker 0
□ Gewoonlijk 1
□ Niet vaak 2
□ Nooit 3
   

5.       Ik krijg een angstig gevoel, net als “plankenkoorts” :

 
□   Helemaal niet 0
□ Af en toe 1
□ Nogal vaak 2
□ Zeer vaak 3
   

6.       Ik voel me rusteloos, alsof ik altijd verder moet :

 
□   Zeer zeker 3
□ Nogal 2
□ In mindere mate 1
□ Helemaal niet 0
   

7.       Ik krijg plotse paniekaanvallen :

 
□   Zeer vaak 3
□ Nogal vaak 2
□ Niet heel vaak 1
□ Nooit 0
   

DEPRESSIE

Punten

   

1.       Ik geniet nog steeds van dezelfde dingen als vroeger :

 
□   Nog altijd even veel 0
□ Niet zo vaak meer 1
□ Nog een beetje 2
□ Nauwelijks 3
   

2.       Ik kan lachen en de grappige kant van dingen zien :

 
□   Nog steeds zoals vroeger 0
□ Niet zo vaak meer 1
□ Nog een beetje 2
□ Helemaal niet 3
   

3.       Ik voel me vrolijk :

 
□   Helemaal niet 3
□ Niet vaak 2
□ Soms 1
□ Meestal 0
   

4.       Ik voel me geremd :

 
□   Bijna altijd 3
□ Zeer vaak 2
□ Soms 1
□ Helemaal niet 0
   

5.       Over mijn voorkomen bekommer ik me :

 
□   Helemaal niet meer 3
□ Veel minder als vroeger 2
□ Een stuk minder als vroeger 1
□ Nog steeds zoveel als vroeger 0
   

6.       Ik kijk met vreugde uit naar gebeurtenissen :

 
□   Nog steeds zoveel als vroeger 0
□ Minder dan vroeger 1
□ Veel minder dan vroeger 2
□ Nauwelijks nog 3
   

7.       Ik kan genieten van een goed boek of een tv-programma :

 
□   Vaak 0
□ Soms 1
□ Niet vaak 2
□ Zeer zelden 3

 

 

 
   

DEPRESSIE

Punten

1.       Ik geniet nog steeds van dezelfde dingen als vroeger :

 
□   Nog altijd even veel 0
□ Niet zo vaak meer 1
□ Nog een beetje 2
□ Nauwelijks 3
   

2.       Ik kan lachen en de grappige kant van dingen zien :

 
□   Nog steeds zoals vroeger 0
□ Niet zo vaak meer 1
□ Nog een beetje 2
□ Helemaal niet 3
   

3.       Ik voel me vrolijk :

 
□   Helemaal niet 3
□ Niet vaak 2
□ Soms 1
□ Meestal 0
   

4.       Ik voel me geremd :

 
□   Bijna altijd 3
□ Zeer vaak 2
□ Soms 1
□ Helemaal niet 0
   

5.       Over mijn voorkomen bekommer ik me :

 
□   Helemaal niet meer 3
□ Veel minder als vroeger 2
□ Een stuk minder als vroeger 1
□ Nog steeds zoveel als vroeger 0
   

6.       Ik kijk met vreugde uit naar gebeurtenissen :

 
□   Nog steeds zoveel als vroeger 0
□ Minder dan vroeger 1
□ Veel minder dan vroeger 2
□ Nauwelijks nog 3
   

7.       Ik kan genieten van een goed boek of een tv-programma :

 
□   Vaak 0
□ Soms 1
□ Niet vaak 2
□ Zeer zelden 3

 

Naar de huisarts

Evi Weytens, huisarts te De Pinte, en lid van de Algemene Vergadering van Plussers’ Impuls, raadt het volgende aan :

"Ieder van ons ervaart af en toe symptomen die kunnen wijzen op angst of stress: slecht inslapen door piekeren, spanningshoofdpijn, angst om teleur te stellen, het gevoel moeilijk tot ontspanning te komen. Wanneer dit het psychisch welzijn of het sociaal of professioneel functioneren verstoort, wordt het ervaren als een probleem. Gemiddeld gaat er 10 jaar over vooraleer iemand voor een psychische klacht hulp zoekt. Hoe sneller men therapie kan starten, hoe minder erg de problemen worden en hoe sneller men terug een kwaliteitsvol leven kan leiden. Een huisarts is een logisch eerste aanspreekpunt omdat hij de patiënt en zijn context best kent en beschikt over een breed sociaal netwerk. Hij stelt een individueel therapieplan op waarbij gekozen wordt voor psychotherapie, coaching, medicatie of doorverwijzing naar bijvoorbeeld een psychiater."

Literatuur:

(1)Uitgegeven door Verbruikersunie Test-Aankoop C.V.B.A., 2010

Keer terug naar Onze domeinen.                 

 

Domein: 
Gezondheidweetjes
Auteur: 
TA 2010
Uitgave PLU.IM Magazine: 
Maart 2016