Bankrekening geblokkeerd na een overlijden?

Wim VANBIERVLIET Advocaat

 

Eenieder onder ons krijgt vroeg of laat te maken met het overlijden van een familielid. Op dat ogenblik worden de nabestaanden geconfronteerd met allerhande praktische problemen, in het bijzonder het afhandelen van de nalatenschap, de aangifte van de erfbelasting en de blokkering van de rekeningen. Hierna gaan we dieper in op dit laatste.

Zodra een bank kennis krijgt van een overlijden is zij verplicht alle bankrekeningen en bankkaarten van de overledene, alsook alle gemeenschappelijke of onverdeelde rekeningen van de overledene en zijn echtgenoot of wettelijk samenwonende partner te blokkeren. Ook de eigen rekeningen van de overlevende partner worden geblokkeerd, evenals de bankkluizen, ongeacht op wiens naam deze gehuurd zijn. De bestaande volmachten worden opgeheven.

Dit alles gebeurt ter bescherming van de rechten van de erfgenamen. Op datum van overlijden kent niemand de identiteit van de potentiële erfgenamen. Dit hangt immers af van het huwelijksstelsel waaronder de overledene gehuwd was, het bestaan van een testament, bedingen in notariële (aankoop)akten enz…

Door de blokkering kan met deze rekeningen van de overledene in de regel niets meer betaald worden, evenmin met de gemeenschappelijke rekeningen en zelfs niet meer met de eigen rekeningen. Het hoeft geen betoog dat dit tot schrijnende toestanden kan leiden omdat er geen betalingen meer kunnen worden verricht.

Wat nu?

Een bank zal de rekeningen slechts deblokkeren nadat haar een erfrechtverklaring wordt overgemaakt. Dit kan een attest van erfopvolging zijn opgemaakt door het registratiekantoor of een akte van erfopvolging opgesteld door de notaris.

Het registratiekantoor kan enkel een attest afleveren zo er geen testament of andere uiterste wilsbeschikking voorhanden is. Evenmin mag er een huwelijkscontract zijn opgemaakt, noch mogen er minderjarigen of onbekwaam verklaarde erfgenamen zijn. In al deze gevallen kan het registratiekantoor geen attest opmaken en moeten de erfgenamen zich wenden tot een notaris die een akte van erfopvolging zal  opstellen. Voor de eenvoud gaat u dus best meteen te rade bij een notaris.

Let op. De vroegere zogenaamde erfrechtverklaring voor het deblokkeren van tegoeden en rekeningen van een overledene is sinds 29 mei 2009 afgeschaft. Sindsdien zijn de 'verklaring van erfrecht' (opgemaakt door het gemeentebestuur bij minieme bedragen) en de 'akte van bekendheid' (opgemaakt door de vrederechter)dus niet meer geldig voor de deblokkering.

Sinds 1 juli 2012 moet de notaris of de ontvanger van een registratiekantoor aan wie de erfgenamen vragen om een akte of een attest van erfopvolging op te stellen eerst contact opnemen met de belasting- en sociale administraties.

Die moeten onderzoeken of er geen schulden zijn op naam van de overledene maar ook op naam van de erfgenamen. Als dat het geval is, kunnen zij dat binnen een termijn van 12 werkdagen melden aan de betrokken notaris of ontvanger.

De bankrekeningen kunnen pas worden gedeblokkeerd als in het attest of akte van erfopvolging wordt verklaard dat noch voor de overledene, noch voor de erfgenamen schulden werden gemeld en dat ofwel alle gemelde schulden werden betaald dan wel alle gemelde schulden, voorafgaand aan de vrijgave van de tegoeden van de geblokkeerde rekening(en), worden betaald met die tegoeden. In dit laatste geval moet de bank wel beschikken over het akkoord van alle erfgenamen.

In de praktijk zal de bank evenwel niet enkel in deze laatste hypothese goedkeuring vragen aan alle erfgenamen, maar gebeurt dit zo goed als altijd. Zelfs indien er een akte of een attest van erfopvolging aanwezig is, wordt gevraagd aan alle erfgenamen om te tekenen voor vrijgave. Dit kan vanzelfsprekend voor bijkomende problemen zorgen, zeker zo er discussie bestaat tussen de erfgenamen omtrent de eigenlijke verdeling of gerechtigdheden. In dat geval raadpleegt u best een notaris of advocaat.

Bepaalde schulden kunnen toch betaald worden.

De bank kan op verzoek van de notaris of de erfgenamen een aantal gewone schulden betalen, ook zonder dat de sociale en fiscale notificaties zijn gebeurd.

Onder deze gewone schulden vallen de begrafeniskosten (waaronder de rouwmaaltijd en de grafconcessie), de kosten van de laatste ziekte van de overledene (gedurende een periode van een jaar voor het overlijden) en de kosten betreffende de gezinswoning van de overledene, met name de facturen voor levering van water, elektriciteit, stookolie, gas, de brandverzekering. Ook de verschuldigde huur of de afbetaling van een hypothecair krediet (volgens het afbetalingsplan dat van kracht was bij overlijden) kunnen worden betaald. Dit alles evenwel enkel voor facturen met een vervaldag binnen de laatste drie maanden vóór het overlijden en de eerste zes maanden na het overlijden.

Let op. Zorg ervoor dat geen andere schulden worden betaald met gelden van de overledene. Immers, in dat geval bestaat de kans dat u de mogelijkheid verliest tot het verwerpen of aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving van de nalatenschap en wordt u dus geacht de nalatenschap zuiver te hebben aanvaard. Zo in de nalatenschap meer schulden zijn dan tegoeden, zal u ook met uw eigen vermogen instaan voor deze schulden.

Beperkte vrijgave van een bedrag

Enkel de langstlevende partner (gehuwd of wettelijk samenwonend) kan -ondanks de blokkering van de rekeningen- toch een vrijgave krijgen van een beperkt bedrag. Dit bedrag betreft dan een voorschot  dat bij de globale vereffening en verdeling zal verrekend worden. Voor deze vrijgave dient geen akte of een attest van erfopvolging te  worden voorgelegd. Dit bedrag is beperkt tot de helft van het bedrag dat op een rekening staat en is sowieso begrensd tot een som van 5.000 euro.

U kan dus van meerdere rekeningen een bedrag opvragen, zonder dat hiermee meer dan de helft van het beschikbaar saldo op deze rekeningen wordt overschreden en zonder dat de totale som van 5.000 euro mag overschreden worden.

Let op. Zo er meerdere rekeningen bestaan bij meerdere banken kan men dus bij verschillende banken bedragen opvragen, zonder dat deze banken hiervan onderling op de hoogte zijn. Het is dus in dat geval mogelijk om meer dan 5.000 euro af te halen ondanks de blokkering. Evenwel, voor het bedrag dat de langstlevende partner boven deze grenzen afhaalt, verliest deze zijn aandeel in het gemeenschappelijk vermogen, de onverdeeldheid of de nalatenschap. Kortom, als in totaal 10.000 euro zou worden afgehaald, zou op het einde van de rit bij de vereffening en verdeling 5.000 euro moeten terugbetaald worden aan de nalatenschap, zonder dat de langstlevende partner deelt in dat bedrag.

De langstlevende partner verliest bovendien ook de mogelijkheid tot het verwerpen of aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving van de nalatenschap en wordt dus geacht de nalatenschap zuiver te hebben aanvaard. Een zware dubbele sanctie. 

Keer terug naar Onze domeinen.             

 

Domein: 
Erfenissen en successie
Auteur: 
Wim VANBIERVLIET
Uitgave PLU.IM Magazine: 
September 2016