Is kanker brute pech of kunnen we er wel iets aan doen?

                                                                                           Nic SCHAMP

Is kanker brute pech of kunnen we er wel iets aan doen?

Op 2 januari 2015 is in Science, samen met Nature het supertop-tijdschrift voor wetenschap, een studie verschenen die beweert dat twee derden van de kankergevallen te wijten is aan toeval (1). Deze studie is overgenomen door veel andere media, bijvoorbeeld door De Standaard op 3 januari 2015.

Kanker wordt veroorzaakt door cellen die zich vermenigvuldigen, maar die niet meer afsterven. Alle 50.000 miljard cellen in ons lichaam verslijten en moeten dus regelmatig vernieuwd worden, sommige alle dagen, sommigen om de paar weken of om de enkele maanden. Die vernieuwing gebeurt door splitsing van de cel, waarbij het hele DNA, 3,2 miljard "lettertjes" in 23 strengen, gekopieerd wordt, zodat er twee nieuwe cellen ontstaan. Er treden in ons lichaam enkele miljoenen celdelingen op per seconde, en het is dus evident dat er evenveel cellen moeten afsterven, want anders zouden wij ontploffen. In alle weefsels is er dus een delicaat evenwicht tussen nieuwe cellen en afstervende cellen, een evenwicht dat gecontroleerd wordt door een hele reeks proteïnen. Proteïnen of eiwitten zijn snoeren met soms enkele, meestal enkele honderden "kralen" in een heel specifieke volgorde; die kralen zijn 20 verschillende eenvoudige producten, aminozuren, met elk hun chemische eigenschappen en die gemakkelijk aan elkaar kunnen gekoppeld worden. Ons lichaam bevat enkele honderdduizenden verschillende eiwitten, die elk hun taak hebben, een taak die bepaald wordt door de volgorde van die kralen. Hun specifieke opbouw wordt gecontroleerd door de twintigduizend genen in ons genoom.

Bij de celdeling worden die genen dus mee gekopieerd met het hele DNA, maar dat kopiëren gebeurt niet foutloos. De "lettertjes", A, C, G en T, zijn eigenlijk eenvoudige chemische stoffen met een gelijkaardige structuur. Tijdens het kopiëren wordt er wel eens een fout lettertje ingebouwd in het nieuwe gen. Dat is voldoende opdat er ook een fout zou zitten in het proteïne, dat door dit gen gecontroleerd wordt; en dan kan dit proteïne zijn taak niet meer naar behoren uitvoeren.

Meestal heeft een dergelijke fout geen al te grote gevolgen: misschien sterft die cel af, maar kan ze gemakkelijk vervangen worden door een analoge cel. Maar als de fout gebeurt bij een cel die het afsterven van die cel moet controleren, is er een probleem. Inderdaad als die cel niet meer afsterft en wel blijft splitsen, dan zien we meteen wat het gevolg is: de gesplitste cellen sterven ook niet af, delen verder en verder en het resultaat is een tumor. Als die cellen zich dan ook nog via de bloedbaan in andere organen kunnen vestigen, hebben we een kwaadaardige tumor en dus kanker.

Hoe hebben die onderzoekers berekend dat twee derden van de kankers toeval zijn?

Zij hebben het aantal mensen in de USA die een kanker aan een bepaald orgaan (in totaal 31) krijgen, vergeleken met het aantal stamcellen in dat orgaan. Veronderstel dat de verhouding tussen beide cijfers perfect constant zou zijn, dan zou men moeten besluiten dat de oorzaak van kanker bij die stamcellen zit. Dat is niet het geval, maar er is wel een duidelijke relatie, die volgens hun redenering bewijst dat twee derde van alle kankers hieraan zou te wijten zijn.

Het is begrijpelijk dat een dergelijke publicatie veel kwaad bloed heeft gezet bij de vele mensen die campagne voeren om kanker te beperken door gezonder te leven. Er zijn dan ook een hele reeks negatieve commentaren gekomen op deze studie: zij zou namelijk kunnen aanleiding geven tot verkeerde reacties bij het publiek, dat niet altijd graag hoort dat roken dodelijk is, dat zwaarlijvigheid en gebrek aan beweging zeer gevaarlijk zijn, dat ze meer fruit en groenten moeten eten en minder vlees, dat ze beter niet al te veel in de zon lopen en ook het alcoholverbruik beperken.

Wat is er nu van aan, van die hele discussie?

Enerzijds is het evident dat een groot aantal kankers het gevolg zijn van de manier van leven. Zonlicht, bepaalde stoffen in sigarettenrook, sommige verteringsproducten in vlees etc. kunnen dezelfde fouten aanbrengen aan de genen en dus aan de proteïnen en kunnen op die manier ook kanker veroorzaken. Het is dus van het hoogste belang dat er verder veel publiciteit gevoerd wordt voor een gezonder leven, zoals hierboven vermeld.

Verband tussen roken en longkanker. Links het gemiddeld aantal sigaretten per jaar per persoon in de US, rechts, 20 jaar later, het aantal doden door longkanker per jaar per 100.000 personen. De figuur werd met dank overgenomen uit Wikipedia.

Anderzijds kennen we allen mensen die ondanks een perfecte manier van leven, toch kanker kregen. De studie heeft wellicht een punt dat vele van die kankergevallen toeval zijn. Vandaar dat het noodzakelijk blijft het onderzoek over kanker maximaal te steunen. De kennis over de fysiologie van kankers neemt sterk toe: er zijn reeds verschillende types van kanker waarvan men de chemie goed begrijpt. En het aantal nieuwe geneesmiddelen tegen de verschillende types van kanker is indrukwekkend. Laat ons hopen dat deze trend aanhoudt en dat we in de toekomst een halt kunnen toeroepen aan deze vreselijke kwaal.

  1. Cristian Tomasetti en Bert Vogelstein, Science, 347, 6217, 2015.

 

Indien u het oorspronkelijke artikel, de daarbij horende supplementaire informatie, of de persberichten van de auteurs zou wensen (in het Engels), klik op

http://www.sciencemag.org/content/347/6217/78.abstract

of als u hierover andere vragen zou hebben, kan u een mail sturen naar nic@plussersimpuls.be

Keer terug naar Onze domeinen.         

 

Domein: 
Gezondheidweetjes
Auteur: 
Nic SCHAMP