Histamine-intolerantie

Histamine-intolerantie

Dr. Ir. Eric De Maerteleire

Allergieën zijn in Westerse landen de meest chronische aandoeningen de dag van vandaag. Alle symptomen van een allergie worden veroorzaakt door de vrijstelling in het lichaam van een stof die men histamine noemt. Maar, er bestaat nog een ander fenomeen dat met histamine te maken heeft namelijk histamine-intolerantie en dat niet noodzakelijk gerelateerd is aan allergieën. Het komt meer en meer voor, ook bij mensen die er voorheen nooit last van gehad hebben. Ook senioren worden niet gespaard. De effecten zijn niet min en een aantal hypothesen wordt naar voor geschoven om te verklaren waarom dit fenomeen nu meer voorkomt dan vroeger. Er is in ieder geval een zeer duidelijk verband met voeding. Wat is histamine-intolerantie? Welke zijn de uitlokkende factoren en wat kan men eraan doen? En wat is het verschil met een échte allergie. Een stand van zaken.

Wat is histamine?

 

Histamine is een uiterst belangrijke bioactieve, scheikundige stof die we grotendeels zelf vormen in het lichaam en die onmisbaar is in de efficiënte werking van vele processen in ons lichaam.

Histamine is een chemische stof die boodschappen overbrengt tussen cellen van het zenuwstelsel(neurotransmitter) en is betrokken bij de regulatie van de maag, de permeabiliteit van de bloedvaten, spiercontractie en hersenfunctie. Histamine komt in verschillende concentraties in diverse weefsels van zoogdieren voor. Bij mensen wordt de hoogste histamineconcentratie gevonden in de huid, long en maag, met kleinere hoeveelheden in de hersenen en het hart. 

Histamine is om te beginnen essentieel in het verdedigen van het lichaam tegen een invasie door potentieel pathogene agentia zoals bacteriën, virussen en andere vreemde indringers. 

Histamine wordt gemaakt en opgeslagen in o.m. mestcellen. Wanneer het immuunsysteem wordt geactiveerd als reactie op vreemde indringers in het lichaam is histamine het eerste "defence chemical", of juister ontstekingsmediator, die vrijkomt waardoor een ontsteking ontstaat. Ontsteking is het klinische bewijs dat het immuunsysteem reageert op een potentiële bedreiging voor het lichaam. Histamine is altijd aanwezig wanneer een ontsteking optreedt maar wanneer, om één of andere reden (zie verder), te veel histamine in het lichaam aanwezig is resulteert dit in symptomen die op een ontsteking lijken, zelfs als er geen ontsteking aanwezig is.

Naast zijn rol in de controle van vitale lichaamsprocessen en de verdediging tegen vreemde indringers is histamine de belangrijkste oorzaak van de symptomen van een allergische reactie. Aangezien een allergie in wezen een ontstekingsreactie is wordt histamine, samen met andere beschermende ontstekingsmediatoren, vrijgesteld als reactie op een allergeen. Allergenen zijn stoffen (triggers) die op zichzelf onschadelijk zijn, zoals plantaardige pollen, huidschilfers van dieren, stofdeeltjes, huisstofmijt en bepaalde voedselbestanddelen. Een allergische reactie op deze vreemde maar onschadelijke stoffen ontstaat wanneer het immuunsysteem verkeerd denkt dat deze onschadelijke stoffen een potentiële bedreiging zijn. Histamine doet de bloedvaten openzetten (dilatatie) zodanig dat witte bloedcellen (in het geval en een infectie) of antilichamen (in het geval van een allergie) snel ter plaatse zijn. Ga maar eens na hoe rood uw vinger wordt wanneer u in de doornen van een roos grijpt en hoe rood u plaatselijk wordt wanneer u een allergische reactie hebt.

Wat is een intolerantie?

De naam ‘intolerantie’ stamt af van het Latijnse woord ‘tolerantia’. Intolerantie, ook in een brede betekenis van het woord, betekent onverdraagzaamheid. In dit geval betekent dit dat het lichaam op een ongewone manier reageert op bepaalde (soms onschuldige) stoffen zoal medicijnen, alcohol maar ook bepaalde voedingsstoffen. In dat laatste geval spreekt men van voedselintolerantie. Een bekend voorbeeld is lactose-intolerantie: mensen zijn gevoelig voor de melksuiker. Soms zijn maar kleine hoeveelheden van een stof nodig om een reactie uit te lokken, maar dit verschilt van persoon tot persoon. Wanneer een persoon gevoelig is voor histamine spreekt van histamine-intolerantie.

Wat is het verschil tussen een allergie en een histamine-intolerantie?

Bij een echte allergie komt het immuunsysteem in actie. Dit in tegenstelling tot een intolerantie waar het immuunsysteem niet tussenkomt, maar waar ook histamine wordt vrijgesteld omdat het lichaam een stof of product, van welke aard ook (lactose, gluten, additieven, ….), niet aanvaardt maar afstoot en als bedreigend ervaart. Bij een echte allergie reageert het immuunsysteem op een overgevoelige manier en worden er tegenover het allergeen ( bijvoorbeeld huisstofmijt, pollen, melkeiwit, …) antilichamen (immunoglobulines) gevormd. Bij een intolerantie vindt men in het bloed geen antilichamen terug, wat ook de diagnose bemoeilijkt (zie verder).

Ongeveer één procent van de Westerse bevolking heeft te maken met histamine-intolerantie en 80% daarvan is van middelbare leeftijd. Volgens veel onderzoekers zou dit echter maar het topje van de ijsberg zijn. Precieze cijfers voor België zijn niet bekend. Waarom worden vooral mensen van middelbare leeftijd getroffen? Omdat histamine-intolerantie vaak laat wordt herkend en dikwijls wordt verward met een echte allergie. Ook is men slechts de laatste jaren bewust van dit probleem.

Bij een histamine-intolerantie reageert het lichaam sterk op histamine zodra er een voedingsmiddel wordt gegeten dat rijk is aan histamine of histamine vrij makers. Histamine vrij makers zijn moleculen (in bepaalde voedingsmiddelen, zie verder) die de mestcellen stimuleren om histamine vrij te stellen, zonder dat er een allergeen in de buurt is. Hierdoor ontstaan de typische klachten maar deze verschillen van persoon tot persoon en de klachten zijn ook afhankelijk van de tolerantiedrempel. Een voorbeeld: iemand eet één tomaat en krijgt symptomen van histamine-intolerantie. Een ander persoon krijgt deze symptomen pas na het eten van drie tomaten. Komt hier nog bij dat voor eenzelfde persoon de tolerantiedrempel kan variëren wanneer er sprake is van stress, een verminderde algemene weerstand, vermoeidheid en het gebruik van alcohol.  Dat maakt het ook moeilijk om vast te stellen hoeveel histamine een persoon kan verdragen. Het is iets wat ieder voor zichzelf moet ondervinden.

Daar histamine een belangrijke rol speelt in het lichaam, maar daar iedereen met vreemde indringers wordt geconfronteerd zoals pollen, stofdeeltjes, … heeft ieder mens altijd een hoeveelheid histamine in het bloed. Pas wanneer de concentratie aan histamine te hoog wordt krijgt men uitwendige symptomen.

Wat zijn de oorzaken van een histamine-intolerantie?

  1. De verschillen in het niveau van histamine-intolerantie heeft in vele gevallen een genetische oorsprong. Hoe komt dit? Hiervoor moeten we kijken hoe histamine in het lichaam wordt afgebroken.
  2. Onder normale fysiologische omstandigheden wordt histamine afgebroken door twee enzymsystemen: het histamine N-methyltransferase (HMT) – dat zich binnenin de cellen bevindt van heel wat lichaamsweefsels, vooral de lever - en het diamine oxidase (DAO) (vroeger histaminase genoemd) dat zich in de mucus of de oppervlaktecellen van het darmepitheel bevindt, in de placenta en in de nieren. Van de twee systemen is een tekort aan DAO de voornaamste oorzaak van een histamine-intolerantie. 
  3. Naast deze erfelijke factor zijn er nog andere factoren die de tolerantie voor histamine kunnen verminderen: een (min of meer ernstige) ziekte, verschillende abnormale fysiologische omstandigheden, hormonale veranderingen - vooral bij vrouwen in verschillende stadia van de menstruatiecyclus en de menopauze – en bepaalde medicijnen. Daar de kans op deze fenomenen toeneemt met de ouderdom verklaart dit waarom vele mensen pas op latere leeftijd met histamine-intolerantie worden geconfronteerd. Ook zweren in het maag/darmkanaal kunnen bloedingen veroorzaken, waardoor de afbraak van histamine sterk vermindert.

Symptomen van histamine-intolerantie.

Wat de bron van histamine ook moge wezen (infectie, letsel, allergie, voeding), wanneer de totale hoeveelheid histamine groter is dan de capaciteit van de enzymen om het af te breken, ontstaan symptomen van histamine-intolerantie:

  1. De meest voorkomende symptomen van histamine-intolerantie zijn:

  • Hoofdpijn (bepaalde vormen die verschillen van migraine);
  • Pruritus (jeuk vooral van de huid, ogen, oren, neus en anus);
  • Urticaria (netelroos);
  • Weefselzwelling (oedeem), vooral gezichts- en mondweefsel en soms de keel;
  • Verlaagde bloeddruk;
  • Tachycardie (verhoogde hartslag, "hartracing");
  • Symptomen die lijken op een angst- of paniekaanval;
  • Regelmatig pijn in de borst;
  • Verstopte neus en een loopneus (rhinitis);
  • Conjunctivitis (geïrriteerd, waterig, rood gezwollen ogen);
  • Vermoeidheid, verwarring, prikkelbaarheid;
  • Stoornissen in het spijsverteringskanaal, vooral brandend maagzuur, reflux en indigestie. Maar ook diarree kan voorkomen.
  1. Niet al deze symptomen doen zich voor in een enkel individu, en de ernst van de symptomen kan ook variëren. Zo komen bij de meeste mensen de volgende symptomen te samen voor: rhinitis, jeuk, conjunctivitis, periodieke hoofdpijn en vermoeidheid.

  2. Naast de hierboven vermeldde symptomen kan histamine ook bestaande aandoeningen verergeren. Eczeem bijvoorbeeld. Eczeem is een ontsteking in de huid, ook wel atopische (allergische) dermatitis genoemd. Bij hoge opnames van histamine via de voeding kunnen mensen met histamine-intolerantie een verhoging van de ernst van hun eczeem ervaren.

  3. Bij vrouwen die histamine-intolerant zijn kunnen bovenstaande symptomen, in het bijzonder hoofdpijn en menstruatiepijn, vaak voorkomen. Histamineniveaus fluctueren met het niveau van bepaalde hormonen, in het bijzonder oestrogeen, tijdens de ovulatie en net voor het begin van de menstruatie. Aan de andere kant ervaren veel vrouwen, met zowel allergieën als een histamine-intolerantie, aanzienlijke verlichting van hun symptomen tijdens de zwangerschap. Dit komt omdat de placenta veel DAO aanmaakt. Hierdoor blijft de vrouw, maar ook het ongeboren kind, veelal vrij van symptomen gedurende de zwangerschap – een soort van natuurlijke beschermingsreactie. Helaas, de symptomen keren vaak terug zodra het DAO van de placenta niet meer beschikbaar is na de geboorte van het kind.

Waar komt histamine vandaan?

Naast het ontstaan van histamine, als gevolg van een allergische reactie of een ontsteking (infectie, kwetsuur), kan histamine nog op andere manieren in ons lichaam terecht komen. Er zijn twee vormen van histamine bekend:

  • histamine dat door het lichaam zelf wordt gemaakt (via mestcellen) of via de micro-organismen in de dikke darm;
  • en histamine dat via de voeding binnenkomt.

      Micro-organismen in de dikke darm

Er is een groot aantal micro-organismen dat histamine kan produceren. Veel van de bacteriën (het microbioom) die in de menselijke dikke darm leven kunnen histamine aanmaken uit eiwitten uit de voeding. Vanuit de dikke darm kan dit histamine doorheen de darmwand migreren en naar verschillende plaatsen trekken in het lichaam vooraleer het wordt afgebroken door het enzym DAO. In de praktijk betekent dit dat, in functie van de samenstelling van de dikke darm – deze kan sterk wijzigingen naargelang het voedsel dat we eten – én bij mensen die veel eiwitten eten, de kans het grootst is dat veel histamine wordt gevormd en dat dus sneller symptomen van histamine-intolerantie kunnen optreden.

       Histamine in natuurlijke voedingsmiddelen

Micro-organismen die histidine omzetten in histamine zijn alomtegenwoordig in de natuur, vooral in het darmstelsel van vissen en schelpdieren. Vissen moeten dus heel snel na de vangst van hun darminhoud worden ontdaan en zo vers mogelijk worden gegeten, dan wel gediepvriesd. Aangezien schelpdieren na de oogst niet worden gestript van de bacteriën in het darmstelsel zullen deze histamine blijven produceren zolang de dieren niet gekookt zijn. Veel reacties op de consumptie van vis of schelpdieren hebben in vele gevallen niets te maken met een allergie maar met een te hoge concentratie aan histamine, als gevolg van een slechte bewaring of een slechte verwerking. Merk op dat ook visconserven veel histamine kunnen bevatten. Histamine is warmtestabiel en wordt dus door pasteurisatie of sterilisatie niet vernietigd. Dit betekent dat wanneer vis niet vers is op het ogenblik van het inblikken, dit nog gevolgen kan hebben voor de persoon die deze vis eet duizenden kilometers ver weg van de plaats van productie en maanden na productiedatum.

        Histamine in bereide levensmiddelen

Bij een aantal industriële processen of fabricagetechnieken worden bewust amines geproduceerd voor de smaak en de aard van het voedsel. Deze amines ontstaan uit vrije aminozuren (uit eiwitten) die vooral in gerijpte of gefermenteerde producten aanwezig zijn. Elk proces dat bestaat uit een microbiële fermentatie zal resulteren in de productie van relatief veel amines, in het bijzonder histamine. Gerijpte of belegen kaas van alle soorten, alcoholische dranken (vooral wijn), azijn, gefermenteerde groenten zoals zuurkool, gefermenteerde sojaproducten zoals sojasaus en vleeswaren zoals peperoni, bologna, salami en worstjes die worden geproduceerd door een gistingsproces, bevatten allen aanzienlijke niveaus van histamine.

De aanvaardbare bovenlimiet voor de aanwezigheid van histamine in voedingsmiddelen is 200 mg/kg, maar vissoorten en kazen bevatten soms tien keer meer histamine dan toegelaten.

         Andere bronnen van histamine

Bepaalde voedingsmiddelen bevatten van nature uit veel histamine. Histamine wordt consequent aangetroffen in fruit zoals citrusvruchten, bessen zoals aardbei en framboos, tomaten, verschillende soorten van boomvruchten zoals abrikozen, kersen en pruimen, en in sommige groenten, in het bijzonder aubergines en pompoenen. Verschillende studies hebben aangetoond dat histamine tijdens het rijpen in tomaten wordt geproduceerd, en het kan zijn dat sommige, zoniet alle vruchten die door een soortgelijk rijpingsproces gaan, histamine produceren. Dit betekent dat hoe rijper een vrucht is, hoe meer histamine aanwezig is (of kan zijn). 

Diagnose

Het is niet gemakkelijk om de diagnose ‘histamine-intolerantie’ te stellen. Een histamine-intolerantie behoort tot de zogeheten “pseudo-allergieën”, aangezien deze niet meetbaar is in het bloed. Het is van belang dat eerst een klassieke allergie wordt uitgesloten daar een histamine-intolerantie qua klachten lijkt op een allergie.

De diagnose van histamine-intolerantie wordt meestal gemaakt door mensen een paar weken lang een dieet met weinig of geen histamine bevattende producten te laten eten. Dit noemt men het eliminatie-dieet. Dit kan aangevuld worden met het provocatie-dieet. Dan doet men juist het omgekeerde: men geeft mensen bewust producten die rijk zijn aan histamine en men let op de symptomen. Indien er klachten optreden na het toevoegen van een eerder weggelaten voedingsmiddel, is de kans groot dat het om histamine-intolerantie gaat. Om een duidelijke lijn te trekken in het klachtenpatroon en de opgegeten voedingsmiddelen houdt men best een voedingsdagboek bij.

Een eliminatie/provocatie dieet wordt altijd uitgevoerd onder begeleiding van een arts of diëtist. Het is niet verstandig om dit zelf op eigen houtje te doen. Een arts of een diëtist kan advies geven of eventueel ingrijpen als het fout gaat.

Behandeling

  1. Enzympreparaten: Als de oorzaak van de histamine-intolerantie een erfelijk effect is te wijten aan een tekort van het enzym DAO, kan een enzympreparaat worden gebruikt. Er zijn enzympreparaten die het enzym DAO bevatten. De werking van deze preparaten zijn echter nog niet wetenschappelijk bewezen, maar veel mensen zijn er lovend over. Een preparaat wordt voor de maaltijd ingenomen, zodat dit de aanwezige histamine kan afbreken. Ook wordt geadviseerd vitamine B6 (of een B-complex) te slikken, want vitamine B6 is nodig bij de vorming van enzymen zoals het DAO. Ook het gebruik van extra vitamine C wordt aangeraden (500 mg/dag).
  2. Medicijnen: Sommige artsen schrijven medicijnen voor – dit zijn antihistaminica - om de histamine-intolerantie te onderdrukken. Hierdoor worden de klachten onderdrukt maar het probleem wordt niet echt opgelost. Bovendien zijn deze medicamenten goed om de vrijstelling van histamine (uit mestcellen) te onderdrukken maar hebben ze geen effect wanneer té veel histamine via de voeding wordt opgenomen. Zelfs met medicamenten blijft het dus opletten geblazen en kunnen er bij een ‘overdosis’ histamine toch klachten ontstaan.

Interactie van histamine met medicijnen

Sommige medicamenten kunnen histamine vrijstellen, andere kunnen de effectiviteit van het enzym DAO verminderen. Als gevolg hiervan kan het niveau van histamine stijgen en symptomen doen ontstaan van histamine-intolerantie, zelfs bij een persoon die geen tekenen van histamine-intolerantie vertoonde in het verleden. Producten zoals aspirine, niet-steroïdale anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAIDs), bepaalde diuretica ("water pillen"), antibiotica en antidepressiva behoren tot de medicamenten die de werking van het DAO kunnen beïnvloeden. 

Een lijst van medicijnen die ofwel histamine vrijgeven, of de effectiviteit van DAO verminderen is terug te vinden in de volgende publicatie:

Maintz L, Novak N.; Histamine and histamine intolerance.; American Journal of Clinical Nutrition; 2007, May;85(5):1185-96.

Hoe kan een dieet helpen bij het verminderen van histamine-intolerantie?

De beste manier om de symptomen van een histamine-intolerantie te onderdrukken is door goed op te letten wat men eet of drinkt. Het is ook de minst gemakkelijke manier en vergt aandacht en doorzettingsvermogen.

Sommige voedingsmiddelen bevatten véél histamine, andere matig en sommige weinig. Het is belangrijk om deze groepen te kennen. Ze zijn hieronder opgesomd. Anderzijds zijn er stoffen die de vrijstelling van histamine door de mestcellen stimuleren, zonder zelf histamine te bevatten. En tenslotte zijn er stoffen die het enzym DAO afremmen of stilleggen, met als gevolg dat het aanwezige histamine, van welke bron of oorsprong ook, minder snel - of tijdelijk niet - wordt afgebroken. Deze stoffen moeten zeker worden gemeden door mensen die gevoelig zijn voor een allergie of een histamine-intolerantie hebben.

             Voedingsmiddelen met een laag histaminegehalte:

> Vers vlees (gekoeld, bevroren of vers), verse vis, eigeel, verse vruchten met uitzondering van aardbeien (de meeste verse vruchten hebben een laag gehalte aan histamine, maar dit kan toenemen bij het rijpen), verse groenten behalve tomaten, rijstnoedels, brood, haverzemelen, pasta, verse gepasteuriseerde melk en melkproducten, melkvervangers zoals kokosmelk en rijstmelk, roomkaas, boter, de meeste oliën om in te bakken en te braden, de meeste groene kruiden.

Zie ook de interessante website: http://www.levenmetmecvs.nl/dieet-en-voeding/histamine-intolerantie/

             Voedingsmiddelen met een hoog histaminegehalte:

> Alcoholische dranken vooral wijn en spirituosen; zuurkool; gerijpte kazen; gerookte vleesproducten zoals salami, ham, worst ....; schelpdieren (mosselen, oesters); bonen en peulvruchten  zoals kikkererwten, sojabonen, pinda's; noten zoals walnoten, cashewnoten; azijn; chocolade en andere cacaoproducten; kant-en-klare maaltijden; zoute snacks, snoep met conserveringsmiddelen en kunstmatige kleurstoffen.

             Stoffen die de vrijstelling van histamine stimuleren:

> De meeste citrusvruchten zoals sinaasappel, pompelmoes, kiwi, citroen, limoen, ananas; cacao en chocolade(producten); noten; papaja; bonen en peulvruchten; tomaten; additieven zoals benzoaten, sulfieten, nitrieten, glutamaat, kleurstoffen voor levensmiddelen

             Stoffen die de werking van het DAO verstoren:

>Alcohol; cafeïne houdende dranken (koffie, thee, energiedranken, …)

Vooral alcohol dient te worden gemeden door mensen met een histamine-intolerantie. Dat komt omdat zowel alcohol als histamine worden afgebroken in het lichaam tot de stof acetaldehyde. Het enzym dat deze stof verder moet afbreken treedt dus in competitie voor zowel alcohol als voor histamine. Als er veel alcohol aanwezig is in het lichaam wordt daarom histamine slecht afgebroken en hoopt zich op. Alcohol als dusdanig (ethanol) remt ook heel sterk de werking van DAO zelf, zodat in feite een dubbel negatief effect optreedt in het lichaam.

Overigens verstoort alcohol de histamine afbraak niet alleen bij histamine-gevoelige mensen maar ook bij gezonde mensen. De effecten van een hoge alcoholopname verklaren voor een groot gedeelte de symptomen van een kater: té hoge histamine concentraties in het lichaam.

Negatieve effecten van een histamine dieet.

Bij een histamine-intolerantie kan het voorkomen dat er tekorten ontstaan omdat veel voedingsmiddelen niet binnen het dieet passen. Dit heeft te maken met de hoeveelheid histamine die in een voedingsmiddel zit, of de hoeveelheid histamine die gevormd kan worden. Er kan bijvoorbeeld een tekort ontstaan aan belangrijke vitamines en mineralen, zoals ijzer en vitamine A. De arts of de diëtist(e) moeten hier aandacht voor hebben wanneer iemand een histamine-arm dieet volgt.

Wat kunnen we doen in de praktijk? 

  1. Vertoont u meerdere symptomen die hierboven zijn opgesomd en die aanhouden, raadpleeg een arts en laat de diagnose stellen.
  2. Nadat de diagnose histamine-intolerantie gesteld is, kan de arts een medicament voorschrijven. In de klassieke gevallen kan dit een antihistaminicum zijn, of een product dat het DAO enzym bevat. In beide gevallen gaat het om symptoombestrijding en niet om genezing. Maar de mensen voelen zich in de regel beter.
  3. Het is in ieder geval verstandig om over te schakelen op een dieet om de klachten en complicaties te verminderen. Het dieet moet evenwel levenslang gevolgd worden en hangt af van de tolerantiedrempel. De hulp van een diëtist kan hierbij van grote waarde zijn. In de regel wordt dan aangeraden om zo weinig mogelijk producten te eten die van nature uit veel histamine bevatten. Aan het begin van een histaminevrij of arm dieet kunnen soms ontgiftigingsverschijnselen optreden zoals diarree, constipatie en/of andere maag/darmklachten. Dit is niet erg en gaat na een aantal weken vanzelf over.
  4. Let ook goed op met producten die de vrijstelling van histamine stimuleren (triggervrij-dieet). Bekende voorbeelden zijn tomaten, chocolade, noten en een ganse serie additieven of E-nummers.
  5. In de regel doen mensen met een klassieke allergie (van welke aard ook) er goed aan om stoffen die het DAO remmen te beperken of te mijden. Dit is vooral het geval voor alcohol. Alcohol en alcoholische dranken (vooral gefermenteerde dranken zoals wijn en veel spirituosen) hebben een zeer negatief effect op de afbraak van histamine in het lichaam en dienen zelfs resoluut te worden gemeden door hypergevoelige mensen. Iemand met een histamine-intolerantie doet er ook best aan om géén gerijpte kazen te eten in combinatie met een glaasje wijn. Gerijpte kazen bevatten veel biogene aminen én alcohol verstoort de werking van het DAO.
  6. Vertoont u een gevoeligheid voor histamine dan is dit in vele gevallen erfelijk en moet u dus gans uw leven lang opletten. In niet-erfelijke gevallen, waarbij histamine-intolerantie plots kan ontstaan, is het ook opletten geblazen en blijft de gevoeligheid een leven lang bestaan. Toch zijn er gevallen bekend van mensen die, na het nemen van antihistaminica gedurende een zekere tijd, hun histamine gevoeligheid kwijt raakten. Het is echter niet te voorspellen, het immuunsysteem maakt soms rare bokkensprongen.
  7. En over immuunsysteem gesproken: probeer die producten of omstandigheden te vermijden die het immuunsysteem kunnen verzwakken: stress, roken, verkeerde voeding, gebrek aan beweging, onvoldoende slapen en overmatig alcoholgebruik.

 Keer terug naar Onze domeinen.            domeinen.                        

   

Domein: 
Gezondheid en voeding
Auteur: 
Dr.Ir. Eric DE MAERTELEIRE
Uitgave PLU.IM Magazine: 
September 2015